Voor elke onderwijslaag ontwikkelt het Nederlands Debat Instituut een aparte en geschikte debatvorm. Hieronder staat een korte beschrijving van de debatvorm die tijdens het VMBO Debattoernooi gebruikt wordt. Alle deelnemende scholen ontvangen een uitgebreide handleiding waarin precies staat hoe het toernooi en de debatvorm werken. Ook staan er oefeningen in die op school gebruikt kunnen worden tijdens de voorbereiding. Deze handleiding kunt u ook hier downloaden.

Het VMBO D-bate
Aan een VMBO D-bate doen twee teams mee, met elk vijf debaters. Een kwartier voor de start van het debat wordt bekendgemaakt welke teams tegen elkaar gaan debatteren, en wie voor en wie tegen is. Net voor het debat schudden alle deelnemers elkaar de hand.

Het debat begint met een inleidende spreekbeurt (opzetfase) van twee minuten door een aanvoerder van het voorstandersteam, en een van het tegenstandersteam. Daarna volgt de reactiefase van 6 minuten waaraan alle vijf de deelnemers van beide teams meedoen. Deelnemers vragen het woord via de debatleider en reageren op elkaars argumenten. Tot slot mag elke debater één laatste "final statement" maken. Alle vijf de final statements samen mogen één minuut duren, beginnend bij de tegenstanders. De voorstanders hebben het laatste woord.

Voorbereiding
De debatstellingen van het toernooi worden vier weken voorafgaand aan de finale op deze site gepubliceerd zodat scholen zich goed kunnen voorbereiden. Op de dag zelf wordt pas bekendgemaakt wie voor en wie tegen een stelling moet spreken. Alle scholen bereiden dus alle stellingen voor vanuit de voorstanders- en de tegenstanderspositie.

Jury
Ieder team levert ook een jurylid die tijdens de toernooidag samen met een ervaren jurylid debatten beoordeelt. Uiteraard jureert een jurylid nooit het team van zijn of haar eigen school. Na afloop van een debat overlegt de jury en wijst zij op basis van een aantal concrete jurycriteria een winnaar aan.

Leerdoelen
De debatvorm sluit nauw aan bij de leerdoelen die voor de bovenbouw van het VMBO zijn ontwikkeld. De leerdoelen zijn:
- In staat om het standpunt op overtuigende wijze te presenteren
- in staat om te kunnen luisteren naar het standpunt van een ander
- in staat om een inhoudelijke reactie te geven op het standpunt van een tegenstander
- in staat om op een begrijpelijke en gestructureerde wijze het standpunt over te brengen op een korte en bondige manier.
- in staat om los van de eigen mening een helder en onderbouwd standpunt in te nemen.