‘It wasn’t me’ was geen optie meer. Tiger Woods kon na de getuigenissen van zo’n veertien vrouwen de buitenechtelijke escapades onmogelijk nog ontkennen. Op 19 februari 2010 gaf hij een persconferentie. Maar hoe bied je de wereld publiekelijk je excuses aan? Een kort kijkje in de strategie achter een ‘troublespeech’.
Een ‘troublespeech’ neemt een speciale positie in binnen de wereld van de retorica. Anders dan bij een debat, is er geen stelling waarover duidelijk van mening wordt verschild. Het gaat meer om het geven van een verklaring, waarin de debater zich uit een benauwde situatie moet zien te praten. Het doel is om het publiek positief te doen stemmen. Vandaag kroop Woods live door het stof voor de camera’s van CBS News in een 13 minuten durende speech: “I was unfaithful, I had affairs, I cheated.”
Publiekelijk excuses aanbieden is behalve pijnlijk ook zeer moeilijk. Elke knippering met de ogen, elke hapering in de stem, elk woord wordt gewogen. En hoe gaat Tiger ervoor zorgen – als bewezen notoire leugenaar - dat zijn spijtgetuigenis wel geloofd wordt?
Wanneer ga je spreken?
De eerste strategische keuze was de mediastilte voor het moment van waarheid. Immers, ‘ga niet naar buiten om je dak te repareren, als de storm nog niet over is’ is een bekend credo in het vakgebied van de crisiscommunicatie. Het eerste voordeel daarvan is dat de orkaan een beetje is overgewaaid en de gemoederen bedaard, het tweede voordeel is dat het alvast wat tijd geeft om aan de wederopbouw te werken. Want wat doe je als je niet anders kan dan schuld bekennen? Dan moet je laten zien dat je weet dat je fout zat. Hoe laat je zien dat je weet dat je fout zat? Door te laten zien dat je wilt veranderen. Maar ‘words are so easy to say.’ Je kunt nog zo door het stof kruipen (“how could I have been so selfish and so foolish”), zeggen dat je gaat veranderen (“never repeating the mistakes I made”), dat je huwelijk en kinderen het allerbelangrijkst zijn, dat je schuinmarcheerdersgedrag voltooid verleden tijd is, maar niks werkt zo goed als het daadwerkelijk kunnen tonen van reeds ondernomen actiepunten. Woods maakte daar goed gebruik van en gaf aan al vanaf november in therapie te zijn en daarmee door te gaan (“I will leave for more treatment and more therapy.”) Kortom: zorg dat je het ‘show, don’t tell’ principe kunt toepassen. En natuurlijk zeg je dat je er helemaal bewust van bent dat je nog een lange weg te gaan hebt. (“My real apology to her will not come in the form of words; it will come from my behaviour over time.”)
Wat ga je zeggen?
Er is een uiterst succesvol Amerikaans ingredient voor een troublespeech: het geloof. Tiger: “Buddhism teaches me to stop following every impulse and to learn restraint.” Voor een publiek van grotendeels gelovige Amerikanen is het noemen van het geloof een uitstekende keuze. Hij die op de A-list staat van alle sterrenlijst, die miljarden verdient, de onbetwistbare nummer één sporter, dan is enige grootheidswaan bijna onvermijdelijk. Maar waar ‘de man zonder geloof’ zichzelf werkelijk oppermachtig waant, even kort-door-de-bocht, vertrouwt het publiek dat bij een gelovige het besef van de nietige mens nog steeds aanwezig is, er eigenlijk altijd wel was, maar bij Tiger alleen even naar de achtergrond verdween (“I lost track of what I was taught”). Gelukkig heeft onze gelovige het besef van goed en kwaad alweer terug: “The same rules that apply to everyone, apply to me.” Zijn beroep op religie dempt dus de beschuldiging van grootheidswaan en maakt de verontschulding geloofwaardiger.
Dan nog Woods verklaring voor de veertien(!) escapades. Wat deed hem zijn vrouw herhaaldelijk bedriegen? Wij hoopten stiekem op een ontboezeming in detail, iets over een prachtig topmodel in een rood satijnen jurk met bloedrode lippen en lange blonde haren, iets over ‘ik blijf toch een man’, of ‘het begon bij een onschuldige zoen, maar liep uit op een orgie met verschillende vrouwen’. Maar nee, dat soort gedetailleerde verklaringen zijn niet erg handig in een troublespeech. Dat bewaar je voor je vrienden. In een troublespeech kun je schuld bekennen, maar dan het liefst gepaard met het noemen van een factor die maakte dat het bijna buiten eigen machte was. In andere woorden: ‘Ik deed het, maar ik deed het ook weer niet’. Vergelijk: Naomi Campbell is niet agressief, dat komt door haar ongelukkige cocaineverslaving (waarvoor ze uiteraard meteen in therapie zal treden). Actrice Winona Ryder is geen hebzuchtig verwend UpperClass-meisje, ze heeft ‘kleptomania’ (waar ze uiteraard meteen voor in therapie zal treden). En onze Tiger, die is niet gewoon een notoire schuinmarcheerder. Nee, hij heeft een seksverslaving. In dit geval had de media dit werk al voor hem gedaan, deze oorzaak lag al maanden vast in tabloid-inkt. Woods noemt het echter in zijn speech nietl. Dat zou ook niet handig zijn, want dat vinden van een oorzaak buiten jezelf kun je beter aan anderen overlaten, als je dat zelf doet, klinkt het als een slap excuus. Woods zegt slechts “I felt I deserved to enjoy all the temptations around me. I felt I was entitled. Thanks to money and fame I did not have to go far to find them.” En natuurlijk gaat ook Woods in therapie: “It is hard to admit that I need help. But I do.”
Hoe ga je het zeggen?
Skynews analyseerde hoe vaak hij welke woorden gebruikte. Zij telden 141 keer de woorden I/ me, 10 keer de naam Elin (zijn vrouw) en 7 keer wife. Sorry kwam slechts 3 keer in de tekst voor. Skynews beweert hiermee te hebben aangetoond dat ‘he spoke more about himself than anyone else’ (oftewel: wat een egoist) maar dat is behoorlijk ongenuanceerd. Als ‘ik’ gevolgd wordt door ‘eis’, ‘wil’, ‘wens’, dan misschien. Maar in deze speech kon hij niet anders dan veel zichzelf noemen. Het was juist raar geweest als hij veel ‘you’ had gezegd, als in ‘you made me do it’.
Stilistisch zijn er een paar opvallende technieken gebruikt om de woorden aan kracht te laten winnen, bijvoorbeeld de ‘anafoor’, een techniek waarbij je zinnen een aantal keren op dezelfde manier begint: “Many of you in this room are my friends. Many of you in this room know me. Many of you have cheered for me or you've worked with me or you've supported me.” En: “I was wrong. I was foolish. I don't get to play by different rules.” De tekst krijgt hierdoor een ritme en kracht die bijna aan poëzie doet denken.
Zijn presentatie had hij goed op orde. Experts in lichaamstaal heeft hij in ieder geval overtuigd van zijn oprechtheid: CBS News liet zijn lichaamstaal door een expert analyseren en die vond hem eerlijk en echt overkomen. Verder kun je over zijn houding zeggen dat hij goed stilstaat en zijn handen weinig gebruikt, dat is een sobere presentatie die past bij deze setting. Alleen bij een emotioneel moment gebruikt hij zijn handen om woorden kracht bij te zetten; zo maakt hij een hamerende beweging op tafel wijst hij eenmaal op zijn borst en zegt: “They did not do these things; I did.” Ook de stiltes zijn goed neergezet. Op belangrijke momenten zoals bij zijn excuses, kijkt hij een paar seconden langer naar het publiek. En tot slot: “Today, I want to ask for your help. I ask you to find room in your heart, to one day, believe in me again.” De speech werd afgesloten door een ‘Thank You’, gevolgd door een ingetogen snik. Het is wat cru om dit op retorische kwaliteit te beoordelen, maar het moet gezegd worden: de snik was perfect getimed.
Arthur Noordhuis en Else van Nieuwkerk
De volledige tekst van Tiger Woods is hier te vinden
