Afgelopen maandag mocht Jan Peter Balkenende een uur lang bij Pauw en Witteman terugkijken op zijn premierschap. Diezelfde dag stond een artikel in de USA Today over de systeemkaarten die Ronald Reagan zijn hele carrière bij zich droeg om anekdotes voor speeches te verzamelen. Als politici hadden de heren één ding gemeen: een paar duidelijke politieke principes als stokpaardje. Maar als sprekers is er tussen hen bijna geen groter contrast denkbaar.
Sleetste gedrevenheid
Na zeven maanden was het op het eerste gezicht verfrissend om Jan Peter Balkenende weer eens geïnterviewd te zien worden. De man die acht jaar lang ons iedere dag toesprak kreeg ruim de kans om zijn tijd aan het roer te evalueren. Het beloofde mooie televisie te worden. Maar het was moeilijk om de aandacht er een uur bij te houden. Dat zat hem zeker niet in gebrek aan gedrevenheid van de oud-premier. Gretig maakte hij van de kans gebruik de successen van zijn vier kabinetten samen te vatten. Hij sprak er vol vuur over, maar het beklijfde niet. De belangrijkste oorzaak hiervan is de manier waarop hij het vertelde. Hij bleef zoals zo vaak hangen in de, van hem zo bekende, metafoor van het 'tegen de wind in fietsen' en zijn wens om 'trots te zijn op Nederland'.
Iedere dag anders
Zie hier het grote verschil met Ronald Reagan. Het artikel in de USA Today geeft weer eens aan hoe zorgvuldig 'the great communicator' dagelijks bezig was met hoe hij zijn boodschap wilde verpakken. Reagan droeg altijd en overal systeemkaarten bij zich waar hij anekdotes, citaten en grappen op verzamelde met als doel deze in speeches te gebruiken wanneer dat uitkwam. Reagan had een paar duidelijke politieke principes, zoals een uitgesproken afkeer tegen een sterke overheid. Dit principe wist hij keer op keer op een andere manier overtuigend te vertellen doordat hij altijd gespitst was op nieuwe varianten op dit thema. Tijdens zijn inaugurele rede sprak hij: 'Government is not the solution to our problems, government is the problem'. Acht jaar later tijdens zijn farewell speech zij hij het als volgt: 'We the people are the drivers, the government is the car. We the people decide the direction of the car!' De jaren daartussen werd dit principe eindeloos herhaald in steeds aansprekende vormen. 'Governments have a tendency not to solve problems, only to rearrange them'.
Geen voorspelbaarheid
Ook Balkenende was een premier met duidelijke principes, zoals het 'hechten aan normen en waarden' of 'je verantwoordelijkheid nemen', maar had meestal weinig aandacht voor het iedere dag opnieuw verkondigen van deze boodschap op een verfrissende manier. Hierdoor was de boodschap voor veel mensen weinig overtuigend en raakte hij al snel sleets. Mede hierdoor werd hij een mooie inspiratiebron voor kunstenaars: zie deze tool om je zinnen te 'verbalken' of deze 'Balkeriaanse matrix'. Een politieke boodschap moet iedere dag opnieuw geladen worden met een nieuw voorbeeld, een anekdote of een oneliner. Pas dan komt hij echt tot leven. En daar zit het verschil tussen de beide leiders. Daar waar zij allebei een aantal heldere principes hadden wist Reagan in tegenstelling tot Balkenende burgers iedere dag opnieuw zijn overtuiging beleven zonder dat het voorspelbaar werd.
Luister naar Bolkestein
Veel sprekers die een overtuiging hebben, maken dezelfde fout door te denken dat het simpelweg herhalen van de overtuiging voldoende is. Niets is minder waar. Meer aandacht voor vorm is nodig. Inhoud komt nu eenmaal niet over als je het niet in een goede vorm giet. En je laat juist zien dat je de inhoud tot in de puntjes beheerst, als je in staat bent om een ingewikkeld probleem steeds opnieuw in een andere aantrekkelijke stijl te vervatten. Aldus Frits Bolkestein: 'Wie de vorm beheerst, is de inhoud meester.'
Tip:
Reagan was op dit gebied zonder twijfel een van de allergrootsten uit de moderne tijd. Bij het bekijken van de laatste zes minuten van zijn eerder genoemde farewell speech uit het Witte Huis in november 1989 blijkt op sublieme wijze hoe hij het begrip 'vaderlandsliefde' tot leven weet te brengen. Neem vooral de moeite om het te bekijken (vanaf 15:02).
