Het meest besproken debat van afgelopen week was het gesprek tussen Pieter Storms en Jort Kelder in De Wereld Draait Door. Ruim twaalf minuten vlogen de heren elkaar onder leiding van Matthijs van Nieuwkerk in de haren. Iedereen was het er over eens dat het gesprek uit de hand liep. Wat ging er mis? Een analyse.
Laat ik beginnen met wat er goed ging. De belangrijkste voorwaarde voor een debat is een meningsverschil dat voor iedereen duidelijk is in de vorm van een stelling. Dit debat begon met de stelling dat het slecht gesteld is met de kwaliteit van de journalistiek. Een stelling die al vrij snel werd toegespitst op de persoon van Jort Kelder; Jort Kelder is een slechte journalist. Dit vertrekpunt was voor iedereen duidelijk en aan tafel zaten twee heren die een tegengestelde mening hadden. Kortom een prima vertrekpunt voor een debat.
Houd de regie in handen
Waar het mis ging was de debatleiding in de persoon van Matthijs van Nieuwkerk. De belangrijkste taak van een debatleider is er voor te zorgen dat alle aanwezige standpunten over de stelling worden uitgewisseld en getoetst op een eerlijke en gestructureerde wijze. Alles dat hier van afleidt, moet zoveel mogelijk worden afgekapt. Door dit te doen, wordt de toehoorder de beste kans geboden zich een mening te vormen over de stelling, dan wel zijn al bestaande mening eventueel aan te passen op kracht van argumenten. Om deze belangrijke taak te vervullen moet de gespreksleider een aantal dingen doen. Zo is het belangrijk dat de deelnemers de kans krijgen om hun punt te maken. Niets was minder het geval aan de tafel van DWDD. Aan de lopende band spraken Kelder en Storms door elkaar heen tot grote irritatie van beiden. Zo ontstond een wirwar aan half afgemaakte redeneringen en dwarsverbanden wat de lijn van het debat niet ten goede kwam.
Belangrijk is ook dat tijdens het debat de stelling centraal blijft staan en dat hoor en wederhoor wordt toegepast. Zo kunnen beide partijen op elkaar reageren en zich verdedigen tegen de aanvallen van de ander. Pieter Storms onderbouwde de stelling met het argument dat Jort Kelder gebruik maakt van anonieme bronnen en dat hij de feiten niet kent. Kelder begon met een inhoudelijke reactie maar dwaalde al snel af. Hij stelde dat Storms niet in de positie is om een oordeel te hebben over de journalistieke kwaliteiten van een ander, gezien zijn eigen verleden. Dit was het moment waar de stelling grotendeels verlaten werd en een spervuur aan persoonlijke aanvallen en beledigingen ontstond. Van Nieuwkerk had, er van uitgaande dat hem een goed debat voor ogen stond, Kelder op dat moment bij de stelling moeten houden; de vraag of hij een goede journalist is en zijn inhoudelijke verdediging hiertegen moeten laten afmaken. Hierna hadden beide mannen minimaal nog een keer op elkaar moeten reageren over die stelling. Vervolgens was er nog voldoende tijd geweest om een tweede onderwerp te bespreken, bijvoorbeeld de vraag in hoeverre Storms de juiste persoon is om dit vraagstuk op tafel te leggen. Nu was de lijn in het gesprek volledig zoek en kreeg de kijker niet de kans om zich een inhoudelijk oordeel te vormen over de centrale vraag van het debat.
Moddersmijterij
Maar de grootste misser zat hem in het feit dat Matthijs van Nieuwkerk de beide kemphanen niet tot de orde riep en ze liet afglijden tot een droevig moddergevecht. Beiden waren hier zichtbaar niet gelukkig mee. Het was als bij een belangrijke en beladen voetbalwedstrijd waar de scheidsrechter niet vanaf de eerste minuut duidelijk de leiding neemt. Dat wordt bijna altijd een schoppartij omdat de teams het gezamenlijk belang van een goede wedstrijd uit het oog verliezen en ten koste van alles gaan voor de winst. Beide teams ergeren zich aan de smerige overtredingen van de ander en betalen met gelijke munt terug zolang er niet wordt ingegrepen. Dit tot grote frustratie van iedereen. Van Nieuwkerk had kunnen weten dat dit een beladen debat ging worden en had van begin af aan beide partijen tegen elkaar en zichzelf moeten beschermen. De eerste overtreding kwam van Kelder die Nina Brink de 'wellicht aanstaande ex' van Storms noemde. Een opmerking die kwetsend en niet terzake doende was. Het was de eerste stap op weg naar het dieptepunt toen Storms Kelder er van betichte 'NSB televisie' te maken. Zwaar gefrustreerd riepen beiden meerdere malen Van Nieuwkerk op om in te grijpen maar hij gaf niet thuis. Onbegrijpelijk, vooral omdat hij normaal gesproken juist uitblinkt in het bewaken van de positieve sfeer in het programma.
Eindoordeel Storms en Kelder
Tot slot nog een oordeel over wie het meest gehavend uit de strijd kwam. Dat was zonder enige twijfel Pieter Storms. Hij was degene die het debat begon als aanvaller. Hij kwam om aan te tonen dat Jort Kelder een slechte journalist is maar wist voor de objectieve kijker weinig overtuigend bewijs aan te dragen. Het argument dat Kelder gebruik maakt van anonieme bronnen snijdt weinig hout. Deze methode komt zeer regelmatig voor en is meestal goed verdedigbaar. Het argument dat hij de feiten niet kent, werd nergens overtuigend onderbouwd. Wie zo hard en persoonlijk de aanval kiest, moet beter beslagen ten ijs komen. Maar het werd nog veel erger voor Storms. Het lukte Kelder om het initiatief in het debat naar zich toe te trekken en de aanval op Storms te openen en zijn betrouwbaarheid in twijfel te trekken. In tegenstelling tot Storms legde hij wel iets van bewijs op tafel in de vorm van een gerechtelijk vonnis. Daarnaast wist hij ook nog eens de aanval op Nina Brink te openen, gebruik makend van haar, terecht of onterecht, niet al te sterke imago.
Beeldvorming is belangrijk in een debat en over het algemeen delft degene die in de beeldvorming het meest in de verdediging zit het onderspit. Dat Pieter Storms deze confrontatie ook als een nederlaag heeft ervaren, blijkt uit de vervolgstappen die hij en Brink sindsdien hebben gezet.
Door Roderik van Grieken
Voor een toelichting over de - al dan niet - redelijkheid van het gebruik van de persoonlijke aanval als argument in dit debat, zie deze toelichting.
