In het programma Pauw en Witteman sprak Maarten van Rossem gisteren zijn afschuw uit over het fenomeen verkiezingsdebatten. Het zijn volgens hem een reeks van ingestudeerde oneliners met absurd korte spreektijden zonder inhoud. Een klacht die vaker zeer onterecht gehoord wordt.
Het is juist de taak van de politicus in een verkiezingsdebat om kort en bondig de visie van zijn partij zo beeldend mogelijk neer te zetten. De afgelopen dagen waren het dan ook de politici die niet in staat bleken om hun standpunt kort en bondig te verkondigen en zo het niveau van het debat omlaag haalden.
Emancipatie in 30 seconden
Het doel van een verkiezingsdebat op televisie is om een groot publiek in een kort tijdsbestek te informeren over het verschil van mening tussen politieke partijen en de reden daarvan. Dit om de kiezer te helpen bij het maken van een keuze. Een voorbeeld. Tijdens het NOS debat afgelopen maandag werd gedebatteerd over het verbod van hoofddoekjes voor gemeenteambtenaren. Tof Thissen (GroenLinks) vertelde over zijn eigen middelbare schooltijd toen hij nog apart van de meisjes naar school ging en naar zwemles. 'Dit gebruik is langzaam weggeëmancipeerd en daar hadden wij geen PVV voor nodig die ons achterlijke katholieken noemden' sprak hij fel tot Machiel de Graaf (PVV). Een prima voorbeeld van een zorgvuldig voorbereide en functionele oneliner die het verschil van denken tussen de PVV en Groen Links blootlegt. Kennelijk zijn beiden het er over eens dat de Islamitische vrouw moet emanciperen. Het meningsverschil zit hem in de weg daar naar toe. Binnen dertig seconden gaf dat de kiezer een helder inzicht dat kan helpen bij het maken van een keuze. Elco Brinkman sprak over het zelfde thema ongeveer een minuut met vele zijsporen en nuances maar aan het einde geen duidelijk standpunt van het CDA. En dat is nu juist waar de kiezer op weg naar de verkiezingen op zoek naar is en waar hij ook recht op heeft. Geen nuance maar duidelijkheid. Door wollig en onduidelijk te spreken ontnam Brinkman zijn politieke opponenten de kans een scherp debat met hem aan te gaan en daarmee de kiezer een duidelijke keuze.
Ultieme diepgang
Maarten van Rossem wilde in plaats van oneliners meer diepgang zien in het debat. Daarbij wekte hij ook de suggestie dat de debatterende politici deze diepgang überhaupt niet bezitten. Maar juist diegene die in staat is om een scherpe, relevante oneliner te gebruiken toont aan dat hij de dieper liggende argumentatie achter het meningsverschil snapt. 'Wie de vorm beheerst is de inhoud meester' sprak Frits Bolkestein ooit. De goede politicus is degene die een complex vraagstuk kort en begrijpelijk weet te verwoorden. Winston Churchill bekende ooit dat het houden van een betoog van één minuut vele malen meer voorbereidingstijd vergt dan een betoog van een uur. En juist in deze tijd is snelheid en bondigheid cruciaal. Anders haakt de kijker af. Dit vergt echter erg veel van onze politici en hun begeleidingsteams. Aan hun de taak om hun visie en standpunten tot de kern uit te werken. Als dat goed gebeurt gaat er niets aan inhoudelijke kwaliteit van het debat verloren.
130 kilometer
Een van de redenen dat Nederlandse verkiezingsdebatten regelmatig door de kijker als slecht worden beoordeeld is omdat dit besef (de kern kort, scherp en begrijpelijk neer te zetten) bij onze politici en hun begeleidingsteams nog onvoldoende aanwezig is. Ook de afgelopen dagen verloor men zich weer regelmatig in de inhoud die voor de gemiddelde kijker niet te volgen is en daardoor irritatie of desinteresse opwekt. De vraag of er nu wel of niet door dit kabinet bezuinigd wordt op onderwijs kwam ieder debat uitgebreid aan bod. De ene doorrekening volgde op het andere onderzoek en internationale vergelijking om bewijs aan te leveren voor een standpunt. Dagelijkse kost voor de insiders maar voor een groot deel van de kijkers abracadabra. Een Engels politicus sprak ooit de woorden; 'je hebt leugens, grove leugens en statistieken' om aan te geven dat je altijd wel cijfers kunt vinden en inkleuren die je standpunt ondersteunen.
Het gaat er om dat je als politicus een geloofwaardig beeld weet neer te zetten. Zo gaf Pechtold in het Radio 1 debat richting Loek Hermans (VVD) aan dat de VVD zijn verkiezingscampagne startte door te vieren 'dat er nu 130 kilometer per uur gereden mag worden op sommige snelwegen zodat je vijf minuten sneller vanuit Den Haag aan de Duitse grens bent'. Hij vroeg aan de oud-minister van onderwijs, die volgens hem als geen ander weet dat de echte uitdagingen van ons land in het onderwijs liggen, hoe dat voelde. 'Bent u op zo'n moment trots op uw partij?'. Hier werd de kiezer een scherp beeld voorgelegd.
Van Rossem for president!
Kortom, Maarten van Rossem en de vele andere criticasters van de korte spreektijden met oneliners zitten er naast. Ze vormen juist de essentie van een goed verkiezingsdebat. En als er iemand is die deze kunst verstaat dan is het wel Maarten van Rossem. Wat dat betreft zou hij een goede politicus kunnen zijn!
