Een goed debat wordt op het scherpst van de snede gevoerd. Enkel als alle partijen bereid zijn om tot het uiterste te gaan, komt het debat tot haar volle recht. Het risico bestaat echter dat de deelnemers zich in de hitte van het debat niet langer richten op de argumenten, maar op de persoon die de argumenten aandraagt.
De vraag is waar de grens ligt: in welke mate kunt u het debat op de persoon voeren en wat moet u doen als de tegenstander de grens overschrijdt?
Het is een veelvoorkomende misvatting dat iedere persoonlijke argumentatie automatisch een drogreden is. Dit is echter niet het geval. Wij kunnen namelijk drie soorten persoonlijke aanvallen onderscheiden.
Als u door uw tegenstander wordt uitgemaakt voor idioot getuigt dit niet van een slechte argumentatie, enkel van slechte manieren. Ga in een dergelijk geval dan ook nooit in de tegenaanval. Hierdoor vervalt het debat enkel in een ordinaire scheldpartij. Plaats uzelf liever op een hoger niveau en stuur het debat terug naar de inhoud.
Er zijn echter ook gevallen waar de persoonlijkheid van de deelnemers wel dergelijk relevant is. In de rechtszaak tegen Holleeder was het op zijn plaats dat de advocaat de geloofwaardigheid van Peter la S. als getuige in twijfel trok. Heeft u een dergelijk steekhoudend argument, schroom dan niet om het in stelling te brengen. Wanneer een dergelijk argument tegen u wordt gebruikt probeer het dan inhoudelijk te ontkrachten en zo eventuele twijfel bij het publiek weg te nemen. Als u het argument negeert, versterkt u enkel de indruk dat u iets te verbergen heeft.
Een derde mogelijkheid is dat uw tegenstander gebruik maakt van een argumentum ad hominem, het argument tegen de persoon. Hier wordt een irrelevante karaktereigenschap verwoven met de argumentatie. Net zoals alle drogredenen kan dit zeer effectief zijn.Zo riep het eerste vrouwelijke parlementslid Bessie Braddock ooit geschokt tegen Churchill, “Winston, you’re drunk”. De prime minister nam niet de moeite om de beschuldiging te ontkennen. In plaats daarvan reageerde hij met de legendarische woorden “And you Bessie, are ugly. As for my condition, it will pass in the morning. You, however, will still be ugly”. Einde discussie.
Hier zien we het delicate verschil tussen een steekhoudende opmerking en een argumentum ad hominem. De vraag of het staatshoofd al dan niet beschonken is wanneer hij een beslissing moet nemen, is namelijk wel degelijk relevant. Churchills antwoord plaatst deze observatie echter op gelijk niveau met een irrelevante observatie van Braddock. Sterken nog, Churchill trekt de conclusie dat haar tekortkoming groter is dan de zijne. Hiermee stuurt hij het debat weg van de eigenlijke vraag.
Drogredenen zijn zo effectief omdat ze zich vermommen als relevante argumenten. De kans is dan ook groot dat uw publiek deze nuance mist. Val een dergelijke redenatie daarom aan op een hoger niveau. Benoem de fout en stuur het debat, opnieuw, terug naar de inhoud. Door dit te doen weerlegt u niet alleen uw tegenstander maar wint u ook aan ethos.
Probeer dergelijke scènes echter zo veel mogelijk te vermijden. Tirades en scheldpartijen komen een debat zelden ten goede. Ieder argument verdient het om serieus overwogen te worden. En, tenzij er legitieme kanttekeningen bij een spreker kunnen worden geplaatst, dient de persoon die deze argumenten aandraagt ook gerespecteerd te worden. Alleen bij gratie daarvan bestaat het debat.
