Een oude stijldeugd in een toespraak of presentatie luidt: het welwillend stemmen van je toehoorder. De spreker moet uiteindelijk zijn gehoor voor zich winnen in de eerste minuten. De klassieke ‘captatio benevolentiae’, de inleiding die wordt gebruikt om het publiek gunstig te stemmen, lijkt misschien uit maar is springlevend zoals ook Obama weer bewees in Cairo.
Tijdens zijn vooraf als zwaar en moeilijk getypeerde toespraak begint Barack Obama met het veelvuldig prijzen en complimenteren van zijn gehoor in een volgepakte zaal in het Egyptische Cairo. En hiermee wint hij direct de sympathie van zijn toehoorder zoals ook bleek bij inwoners uit Egypte die de toespraak op televisie volgden. De spreker zegt eigenlijk: ik ben geïnteresseerd en ik heb me verdiept in uw achtergrond. Dit vergt natuurlijk wat onderzoek vooraf maar is in sommige gevallen zeker de moeite waard.
Selectief
Het welwillend stemmen van het publiek kan op verschillende manieren: via complimenten door het gehoor te roemen, via het noemen van een prijzenswaardige gebeurtenis in de geschiedenis van het land of organisatie waar gesproken wordt. Toch moet een spreker selectief zijn. Naar het effect van het geven van complimenten in toespraken is nog weinig concreet onderzoek gedaan en ook niet iedere rede of speech leent zich ervoor. De toespraak van Barack Obama leende zich bij uitstek voor de ‘captatio benevolentiae’. De Amerikaanse president wilde via de speech weer een brug slaan tussen de Verenigde Staten en de Arabische wereld en de moslims. Meer gelegenheden waar dit stijlfiguur gebruikt kan worden zijn: een afscheidstoespraak, een opening of ceremoniële gelegenheid en ook in sommige debatten kan het uiterst effectief overkomen om te beginnen met het roemen van de toehoorder: de kiezer.
Criteria
Er zijn wel een aantal criteria waar de complimenten aan moeten voldoen: zo moet u wel eerlijk blijven. Het publiek loven terwijl u ze minacht, komt niet authentiek over. Evenals overdrijven: een spreker die tijdens een congres maar door blijft gaan over zijn eer en blijdschap om voor een groep te mogen staan, verliest zijn geloofwaardigheid. Tot slot is het ook belangrijk om al te grote clichés te vermijden. De zin: “het is een eer en genoegen om voor u te mogen spreken”, is zo uitgemolken dat de doorgewinterde toehoorder hier niet warm of koud van wordt. Dit soort zinnen kunt u dus beter vermijden.
Nog even terug naar het meest actuele voorbeeld. In de toespraak van Barack Obama in juni 2009 is de complete aandachtstrekker dus een voorbeeld van het welwillend stemmen van het publiek: “I am honored to be in the timeless city of Cairo, and to be hosted by two remarkable institutions. For over a thousand years, Al-Azhar has stood as a beacon of Islamic learning, and for over a century, Cairo University has been a source of Egypt's advancement. Together, you represent the harmony between tradition and progress. I am grateful for your hospitality, and the hospitality of the people of Egypt. I am also proud to carry with me the goodwill of the American people, and a greeting of peace from Muslim communities in my country: assalaamu alaykum.”|
