Deze woorden sprak John F. Kennedy op 26 juni 1963 in Berlijn. De speech werd als een belangrijke mijlpaal in de Koude oorlog gezien en zonder twijfel de beroemdste speech van Kennedy. Maar wat maakt deze speech uniek. In de analyse vallen deze zaken op: structuur, oogcontact, stijlfiguren en aptum.
Structuur
Wat opvalt, is dat de speech een eenvoudige en heldere structuur heeft en de indeling Kop (introductie)- romp(corpus)- staart(conclusie)-structuur volgt. De speech begint met een klein aanloopje waarin Kennedy zegt trots te zijn om in West-Berlijn te spreken, dit is vooral bedoeld om een optimale sfeer te schetsen en het publiek gunstig te stemmen ten opzichte van de spreker. Hoewel dat laatste nauwelijks nodig was, houdt de spreker zich hier aan een oude wet uit de klassieke retorica. Daarna volgt de aandachtstrekker “civis Romanus sum …. Ich bin ein Berliner”. Hierin zit ook de kernboodschap van de speech: vrijheid.
Daarna volgt het uitwerken van het thema “vrijheid”. Dat doet hij onder ander door de volgende zinnen te gebruiken: “Freedom has many difficulties and democracy is not perfect. But we have never had to put a wall up to keep our people in - to prevent them from leaving us.” En later: “Freedom is indivisible, and when one man is enslaved, all are not free”.
Hij kondigt vervolgens zijn afsluiting aan en dan komt de beroemde uitsmijter.
De uitsmijter, die hetzelfde is als de aandachtstrekker. Een klassieke vorm van spreken, de aandachtstrekker moet aansluiten bij je afsluiting om daarmee een rond geheel te vormen. Dit wordt ook wel een cirkelrede genoemd. “All - All free men, wherever they may live, are citizens of Berlin. And, therefore, as a free man, I take pride in the words "Ich bin ein Berliner."
Presentatie
Wat opvalt aan deze speech, is dat Kennedy nauwelijks op zijn papier kijkt, hij husselt alleen af en toe wat mijn zijn spreekkaarten (zie het plaatje onder). Kennedy kijkt vooral naar zijn publiek. Vooral het publiek dat vanuit Kennedy gezien links staat, kijkt hij aan. Het grootste deel van zijn speech is uit het hoofd. Je ziet ook dat Kennedy zichtbaar blij is daar te staan en zich erg op zijn gemakt voelt. Hij maakt zelfs grapjes. Daarbij valt bij de voordracht zijn trage manier van spreken op. De enige minpunten zijn dat hij af en toe wat lijkt te ‘wiebelen” achter het spreekgestoelte en bijna direct na zijn speech wegloopt van het katheder.
Stijlfiguren
Stijlfiguren dienen om je betoog levendiger te maken en Kennedy gebruikt in deze speech twee vormen. De tegenstelling en de herhaling. Kennedy zegt bijvoorbeeld. “There are many people in the world who really don't understand, or say they don't, what is the great issue between the free world and the Communist world” met daarin een tegenstelling die wordt gevolgd door “Let them come to Berlin”. Door deze vorm van herhaling te kiezen wordt de speech herkenbaar voor het publiek, net op het moment dat het te voorspelbaar wordt, maakt Kennedy een grapje door in het Duits te zeggen: “Lass’ Sie nach Berlin kommen”.
Aptum (tijd en plaats)
De speech wordt vlakbij de muur gehouden, die van Berlijn een verdeelde stad had gemaakt. De tijd waarin de speech plaatsvond, was in het midden van de Koude oorlog. Kennedy houdt vlakbij de muur een lofrede op de vrijheid en verzekert West-Berlijn van Amerikaanse steun. Hij sprak niet alleen naar de bevolking van West- Berlijn maar zeker ook rechtstreeks tot de machtshebbers in Moskou. De speech was vooraf al historisch, de mooie woorden van Kennedy en zijn uitstraling (Ethos) deden de rest. Nauwelijks vijf maanden later wordt Kennedy doodgeschoten in Dallas. Cru om te zeggen maar ook dat heeft bijgedragen aan het historische karakter van de speech.
Tot slot komen we nog even terug op de beroemde woorden “Ich bin ein Berliner”. Deze woorden zouden op het laatste moment door Kennedy zelf zijn bedacht. Op de trap op weg naar het spreekgestoelte vraagt hij zijn tolk “I am a Berliner” in het Duits te vertalen. Op de spreekkaarten hieronder zie je hoe Kennedy het fonetisch opschreef. Volgens Margreet Fogteloo (schrijfster van het standaard ”I have a dream”), zij hij letterlijk “ik ben een oliebol”. Echter het “ich bin ein Berliner” is grammaticaal correct Duits. Ook in de Duitse versie van de speech wordt het vertaald als Ich bin ein Berliner.
Bekijk de speech van Kennedy.
