Ook dit jaar reikten wij in samenwerking met de Universiteit Leiden een prijs uit aan de beste debater van de Algemene Politieke Beschouwingen. Wederom werden wij door radio en tv gevolgd die onder andere de prijsuitreiking vastlegden.
Sinds vorig jaar proberen wij door middel van het uitreiken van de Debatprijs tijdens de Algemene Beschouwingen aandacht te vragen voor de (voor)waarden van een goed politiek debat. De samenleving heeft groot belang bij kwalitatief goede debatten aangezien het debat één van de voornaamste middelen is in de democratische rechtstaat die wij gebruiken om te komen tot nieuwe inzichten en besluiten. De jury bestond dit jaar uit Ton van Haaften (hoogleraar Taalbeheersing Universiteit Leiden), Roderik van Grieken (vz) en Donatello Piras (beiden debatinstituut). De prijsuitreiking kunt u hier bekijken.
Allereerst beoordeelden wij alle fractieleiders op de debattechnische kwaliteit van hun eigen eerste spreektermijn. In onze visie is het belangrijk dat een spreker in deze termijn twee dingen doet. Op de eerste plaats is het zijn taak om een bondige en heldere toekomstvisie neer te zetten van zijn partij. Daarnaast moet hij vooral duidelijk maken waar deze visie zich onderscheidt van andere partijen. Eén van de belangrijkste doelen van het politieke debat is immers om aan de kiezer duidelijk te maken wat er te kiezen valt. Pechtold bleek in staat om een heldere eigen visie neer te zetten en deze meerdere malen te spiegelen aan het huidige kabinet, ‘De taboes van deze regering zijn de idealen van D66’. Ook wist hij een krachtig beeld neer te zetten van het kabinet dat volgens Pechtold St. Juttemis als beschermheilige heeft. Overigens was de jury ook onder de indruk van de retorische kwaliteit van de betogen van Geert Wilders en Mark Rutte in eerste termijn. De eerste wist met name een heel knap uitgewerkt beeld neer te zetten van Balkenende, Rouvoet en Bos in een roestige auto met een op hol geslagen TomTom. Rutte blonk uit in het uiteen zetten van een heldere toekomstvisie.
Verder analyseerden wij de wijze waarop sprekers omgingen met de interrupties die zij kregen aangeboden tijdens hun betoog. Hier is het belangrijk dat sprekers vragen kort en helder beantwoorden en regie blijven houden over hun eigen betoog. Op beide terreinen scoorde Pechtold bovengemiddeld. Zo eindigde een beschuldiging van Femke Halsema aan het adres van D66 als een ‘VVD-light’ in een korte weerlegging met als conclusie dat GroenLinks een ‘SP-strong’ is. Wat de jury verder opviel was dat ook de coalitiepartijen ondanks felle kritiek, tijdens hun eerste termijn goed overeind bleven. Op geen enkel moment kwamen Arie Slob, Mariëtte Hamer en Pieter van Geel serieus in de problemen bij het beantwoorden van vragen.
De winst van Pechtold is echter met name te danken aan zijn aanvallende interrupties bij andere partijen. Hierbij werd met name gekeken naar de mate waarin een spreker in staat is om in de volle breedte van het debat door middel van scherpe vragen of opmerkingen de zwakke plekken van zijn opponenten weet bloot te leggen en tegelijkertijd zijn eigen kracht weet te benadrukken. Hier excelleerde de voorman van D66. Van alle partijen wist hij het meest beeldend de vermeende besluiteloosheid van het kabinet te verwoorden. Pieter van Geel werd in verlegenheid gebracht met een meterhoge stapel aan rapporten, onderzoeken en adviezen die het afgelopen jaar aangeboden zijn aan het kabinet, gevolgd door de vraag wat een door het kabinet nieuw gevraagd onderzoek nog kan toevoegen. Het antwoord dat er samenhang moest komen tussen alle adviezen werd messcherp afgeserveerd met het antwoord dat Pechtold wel een nietje wilde slaan door de bestaande rapporten. Geert Wilders werd zichtbaar uit balans gebracht door de voorspelling dat zijn betoog naar alle waarschijnlijk niet veel meer zou zijn dan weer een superlatieve belediging en schoffering. De kleindochter ‘Sophie’ die Van Geel aanhaalde en de buurman ‘Joost’ van Hamer werden vergeleken met ‘Joe the Plumber’ en verder onschadelijk gemaakt met buurman ‘Gerard’ van Pechtold. Naast Pechtold was de jury ook onder de indruk van de interrupties van Femke Halsema (de winnaar van vorig jaar). Ook zij was in de volle breedte van het debat aanwezig en wist met name haar eigen standpunten steeds helder voor het voetlicht te brengen. Ook Geert Wilders viel op door scherpe en goed voorbereidde interrupties. Wat tegen hem pleitte was het feit dat hij maar zeer sporadisch echt deel nam aan het debat.
Tot slot beoordeelden wij de factieleiders op hun spreekstijl. Zo zijn scherpte, humor en spitsvondigheid belangrijke elementen van overtuigingskracht. Alexander Pechtold onderscheidde zich met name door het feit dat hij verschillende stijlen wist af te wisselen en soms ook te combineren. Soms was hij humoristisch en lichtvoetig, dan weer was hij fel en analytisch. In alle gevallen was hij authentiek en scherp.
Qua spreekstijl plaatste de jury een kritische kanttekening bij Geert Wilders. Een goed debat vereist dat een aantal omgangsvormen worden nageleefd. Zo is het voor het debatproces belangrijk dat te allen tijde de functie van de voorzitter gerespecteerd wordt. Op in ieder geval één moment schoffeerde Wilders het gezag van Gerdi Verbeet. In onze overtuiging is dit tijdens het debat onacceptabel. Daar waar de meningsverschillen en de belangen van deelnemende partijen groot zijn is het cruciaal dat het gezag van de voorzitter geaccepteerd wordt. Vergelijk het met een sportwedstrijd. Ook daar is de wedstrijd gebaad bij het onaantastbaar gezag van de scheidsrechter.
Uiteindelijk was de jury het er snel over eens dat Alexander Pechtold de verdiende winnaar van de Debatprijs 2009 is. Ongetwijfeld zal het bronzen beeldje van kunstenares Saskia Spigt een mooie plek in zijn werkkamer in Den Haag krijgen. Leuk voor wanneer collega-fractieleiders op bezoek komen!
Roderik van Grieken
Directeur en juryvoorzitter
